Programmeren voor de Linux desktop (of CLI) met tools onder GPL vrije-software-licenties kan op veel manieren; een universeel/platformoverschrijdende is de combinatie Free Pascal + Lazarus, (de gemakkelijkste is waarschijnlijk Gambas).
– Free Pascal is de programmeertaal (afgekort: fpc).
– Lazarus is de programmeeromgeving (IDE, trouwens zelf geschreven in fpc)
Zie ook Lazarus gebruik, Lazarus’ nuttig voorbeeld, en Lazarus installeren

Geschiedenis
– pascal was een veelgebruikte programmeertaal in het onderwijs ten tijde van de tekst-schermen.
– er waren pogingen om een vrije visuele programmeeromgeving te maken die Pascal gebruikte, zoals het Megido project dat rond 1998 verder wilde bouwen op de SpeedSoft Sibyl IDE en Free Pascal, en die gecombineerd en als OS/FS naar Linux wou brengen. Wat uiteindelijk niet gerealiseerd werd en het project viel uiteen in 1999.
– de behoefte aan een visuele programmeertaal voor Linux werd in 1999 ingevuld door de eerste versie van Gambas, dat in plaats van Pascal een basic-achtige taal gebruikte, en waarvan de IDE ook gewoon Gambas heette (en die ook in Gambas geschreven is).
– Ongeveer op dat moment werd het Lazarus project gestart, dat de ambitie had om een “Delphi voor Linux” te maken, de visuele componenten kregen vorm in 2001, en de eerste beta-versie van Lazarus verscheen in 2003.
– Vgl: In 2005 was Gambas aan versie 1.0.
– Vgl: In 2008 verscheen Gambas2, een volledig herwerkte versie die overschakelde van vlottende vensters naar een inclusief venster, en een volledig vernieuwde vorm had, maar het was ook duidelijk dat Gambas niet de ambitie had om cross-platform te worden.
– in 2012 kwam van Lazarus de offiële versie 1.0 uit.
– Momenteel is 4.6 de laatste versie, uitgekomen in februari 2026.
– Versies op openSUSE -Leap 15.6: Lazarus 3.2 (*) met FPC 3.2.2; -Leap 16.0: Lazarus 3.6 (*) met FPC 3.2.2 maar conflict busybox, -Tumbleweed: Lazarus 4.8;
* (maar ook recentere via repo’s)

Lazarus
– de gegevens over een Lazarus project wordt bewaard in een “.lpi” bestand.
– het bevat bestandsverwijzingen, compiler instellingen, enz.
– een project bewaren biedt aan “unit1.pas” te bewaren in de gekozen map.
– het project heet standaard waarschijnlijk “Project1”, en je zal dan allerlei bestanden terugvinden met die naam; Project1.lpi, Project1.lpr, Project1.lps, Project1.res, Project1.ico, Unit1.lfm, Unit1.pas, en er is ook een Backup map aangemaakt.
– als je daarna bv op die Unit1.pas klikt, gaat je project terug open in Lazarus.
– www.lazarus-ide.org
– code-voorbeelden: https://www.streetinfo.lu/computing/lazarus/lazarus_gui.html
– Basis uitleg: Hello World en meer op wiki.freepascal.org

Installatie op Suse, Debian.. zie Lazarus installeren

—

Ik heb er verder geen project mee gemaakt, maar de IDE voelt aangenaam, maarr ook wel uitgebreider dan Gambas.
Volgende stap bv: https://wiki.freepascal.org/Lazarus_Tutorial

Zie ook Lazarus gebruik en Lazarus’ nuttig voorbeeld